Przejdź do treści

Kolory butli gazowych: co oznaczają i jak je rozpoznać?

Kolory butli gazowych według PN-EN 1089-3:2011: czerwona czasza to gaz palny, jasnoniebieska utleniający, jasnozielona obojętny, a żółta toksyczny lub żrący.

Zawór do gazów palnych BROEN z żółtym pokrętłem i króćcem na panelu instalacyjnym

Opublikowano: Aktualizacja Czas czytania: 7 min czytania

Spis treści

Kolory butli gazowych mówią, jakie zagrożenie niesie gaz, ale nie mówią, jaki to gaz. Grupę zagrożenia pokazuje barwa czaszy, czyli zaokrąglonej górnej części butli. Zawartość butli potwierdza etykieta. Od grupy gazu zależy też dobór armatury laboratoryjnej przy stanowisku, bo zawory do gazów palnych i niepalnych to osobne produkty.

Co oznacza kolor czaszy butli gazowej?#

Kolor czaszy oznacza grupę zagrożenia gazu: toksyczny lub żrący, palny, utleniający albo obojętny. Barwy tych czterech grup z PN-EN 1089-3:2011 (otwiera się w nowej karcie) podaje instrukcja BHP Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej (otwiera się w nowej karcie) z kwietnia 2026 roku.

Grupa zagrożenia Barwa czaszy
gazy toksyczne lub żrące żółta
gazy palne czerwona
gazy utleniające jasnoniebieska
gazy obojętne jasnozielona

Instrukcja UMCS podaje też przykłady. Amoniak, chlor i dwutlenek siarki to gazy trujące lub żrące, wodór i metan to gazy palne, a ksenon i krypton gazy obojętne.

Butla z mieszaniną gazów ma czaszę w barwie podstawowego składnika. Kolejny składnik oznacza pasek, czyli według instrukcji UMCS „barwa paska informującego o właściwościach kolejnego składnika mieszaniny gazów”.

Jaki kolor ma butla z tlenem, azotem, argonem albo acetylenem?#

Te gazy mają w PN-EN 1089-3:2011 własne barwy czaszy, niezależne od grupy zagrożenia. Przy czterech z nich norma dopuszcza drugą barwę, jasnozieloną, czyli barwę gazów obojętnych.

Gaz techniczny Barwa czaszy
acetylen kasztanowa
argon ciemnozielona albo jasnozielona
azot czarna albo jasnozielona
hel brązowa albo jasnozielona
tlen biała
podtlenek azotu niebieska
dwutlenek węgla szara albo jasnozielona

W magazynie mogą więc stać obok siebie dwie butle z azotem, jedna z czarną, a druga z jasnozieloną czaszą. Obie są oznaczone poprawnie. Kolor zawęża wybór, ale nazwy gazu nie rozstrzyga.

Dlaczego butla z tlenem jest niebieska, a jej czasza biała?#

Bo norma ustala barwę czaszy, a barwę części walcowej ustaliły firmy gazowe w Polsce. Instrukcja UMCS pisze wprost, że PN-EN 1089-3:2011 nie określa sztywno barwy części cylindrycznej butli z gazami technicznymi.

Rodzaj gazu Barwa części walcowej
gazy medyczne i mieszanki oddechowe biała
gazy dla przemysłu spożywczego jasnozielona
acetylen kasztanowa
tlen techniczny niebieska
pozostałe gazy szara

Tlen techniczny ma więc białą czaszę i niebieską część walcową. Wprowadzanie nowego kodu barwnego dla tych butli rozpoczęło się 1 września 2002 roku, żeby ograniczyć pomyłki między tlenem technicznym a medycznym.

Jak rozpoznać, jaki gaz jest w butli?#

Gaz rozpoznaje się po etykiecie, nie po kolorze. Instrukcja UMCS mówi, że znakowanie barwami nie służy do identyfikacji gazu, lecz jest dodatkowym źródłem informacji o jego niebezpiecznych właściwościach.

Etykieta według rozporządzenia CLP ma piktogramy GHS, hasła ostrzegawcze oraz zwroty H i P. Zwroty H mówią, na czym polega zagrożenie. Zwroty P mówią, jak mu zapobiegać, jak reagować i jak butlę przechowywać.

Jakie kolory mają butle z propanem-butanem (LPG)?#

Butli z LPG kod barwny PN-EN 1089-3 nie obejmuje, co widać już w tytule normy w katalogu PKN: „Butle do gazów. Znakowanie butli (z wyłączeniem LPG). Część 3: Kod barwny”. Według instrukcji UMCS butla do płynnych gazów węglowodorowych może mieć każdą barwę oprócz czerwonej i żółtej.

Instrukcja uzasadnia to rozporządzeniem Ministra Gospodarki z 6 września 1999 roku o BHP przy gazach płynnych, które zabrania napełniania gazem płynnym butli z czerwoną albo żółtą powłoką.

Który zawór laboratoryjny do którego gazu?#

Gazy palne podłącza się do zaworów do gazów palnych, a tlen, azot, argon, hel i dwutlenek węgla do zaworów do gazów niepalnych. Obie linie armatury laboratoryjnej Renggli mają 3-strefowe oznaczenie mediów; zasady kodu barwnego opisuje norma EN 13792, której polskie wydanie to PN-EN 13792:2003 (otwiera się w nowej karcie) „Kod barwny do oznaczania zaworów w obsłudze laboratoriów”. Przy doborze zaworu warto znać rodzaje armatury laboratoryjnej, bo inne rozwiązania stosuje się dla mediów palnych, a inne dla niepalnych.

Cecha Zawory do gazów palnych Zawory do gazów niepalnych
Media gaz ziemny, LPG, propan, butan, metan, acetylen, wodór tlen, azot, dwutlenek węgla, argon, hel, próżnia, sprężone powietrze
Obsługa zabezpieczenie przed przypadkowym otwarciem Press & Turn głowica iglicowa do precyzyjnej regulacji przepływu
Korpus mosiądz mosiądz
Oznaczenie mediów według EN 13792 według EN 13792

Zabezpieczenie Press & Turn chroni zawór do gazów palnych przed przypadkowym otwarciem. W ofercie mamy zawory pojedyncze, podwójne i poczwórne, do montażu stołowego, podwieszanego albo ściennego.

Zawór do gazów niepalnych ma głowicę iglicową do precyzyjnej regulacji przepływu gazu. Tlen jest gazem niepalnym, ale według naszego FAQ armatura tlenowa wymaga wyłącznie smarów tlenokompatybilnych, bo smar węglowodorowy albo silikonowy grozi samozapłonem.

Kolory butli gazowych przy stanowisku: lista kontrolna#

Zanim butla trafi do stanowiska, etykieta i czasza mówią, do którego zaworu ją podłączyć.

  1. Przeczytaj etykietę

    Nazwa gazu, piktogramy i zwroty H rozstrzygają o zawartości. Butli bez etykiety nie przyjmuj.

  2. Sprawdź barwę czaszy

    Czasza wskazuje grupę: palny, utleniający, obojętny albo toksyczny lub żrący. Przy argonie, azocie, helu i dwutlenku węgla poprawne są dwie barwy.

  3. Nie oceniaj gazu po części walcowej

    Jej barwę ustaliły firmy gazowe. Niebieska część walcowa z białą czaszą to tlen techniczny.

  4. Dobierz zawór do grupy gazu

    Gaz ziemny, LPG, propan, butan, metan, acetylen i wodór podłącz do zaworu do gazów palnych. Tlen, azot, argon, hel, dwutlenek węgla i sprężone powietrze do zaworu do gazów niepalnych.

  5. Przy tlenie sprawdź smar

    Armatura tlenowa dostaje wyłącznie smar tlenokompatybilny.

  6. Zaplanuj próby szczelności

    Zalecamy, żeby próby szczelności instalacji gazowych wykonywał uprawniony konserwator co najmniej raz w roku.

Gdzie trzymać butle przy laboratorium, opisuje tekst o szafie na butle z gazami technicznymi, a projekt całej sieci tekst o instalacjach gazów technicznych.

Najczęstsze pytania#

Czasza jest biała, a część walcowa niebieska. Białą czaszę tlenu ustala PN-EN 1089-3:2011, a niebieską część walcową tlenu technicznego ustaliły firmy gazowe w Polsce.

Czasza jest szara albo jasnozielona, bo norma dopuszcza obie barwy.  

Na butli objętej PN-EN 1089-3 tak: czerwona czasza to grupa gazów palnych. Butli z LPG norma nie obejmuje, a według instrukcji UMCS butla do LPG nie może być czerwona ani żółta.

Nie. Barwa to dodatkowa informacja o zagrożeniu, a zawartość butli rozstrzyga etykieta z piktogramami i zwrotami H.

Acetylen to gaz palny, więc podłącza się go do zaworu do gazów palnych. Zawory do gazów palnych w naszej ofercie mają acetylen na liście mediów, obok wodoru, metanu i LPG.

Zawory do gazów technicznych
Prześlij listę gazów stanowiska z nazwami z etykiet butli, a doradca dobierze zawory do gazów palnych i niepalnych.
Newsletter

Bądź na bieżąco z Renggli

Nowe realizacje, produkty i poradniki o meblach laboratoryjnych, w jednym miejscu.

Zapisując się, zgadzasz się na otrzymywanie wiadomości od Renggli i akceptujesz politykę prywatności. Możesz zrezygnować w każdej chwili.

Zaplanujmy Twoje laboratorium

Opowiedz, co ma się dziać w pomieszczeniu. Dobierzemy meble i policzymy resztę.

Oferta w 1-5 dni, projekt mebli bezpłatny przy zamówieniu.